Σε πέντε κατηγορίες πολεοδομικών αυθαιρεσιών και παραβάσεων θα κατατάσσονται πλέον τα αυθαίρετα σύμφωνα με το σχέδιο νόμου του υπουργείου Περιβάλλοντος. Σύμφωνα με το νομοσχέδιο για τα παλαιά ακίνητα  προ του 1975 οι πολίτες μπορούν μόνο με το παράβολο να γλυτώσουν την κατεδάφιση της κατοικίας τους.

 Επιπλέον, όσοι σήμερα έχουν «τακτοποιήσει» το ακίνητό τους, με βάση τον προηγούμενο νόμο, επωφελούνται από το νέο καθεστώς και στην ουσία αποφεύγουν οριστικά την κατεδάφισή του. 

Ακόμα και αν ανήκει στα ακίνητα που δεν νομιμοποιούνται οριστικά, πετυχαίνουν τη νομιμοποίησή του για 30 χρόνια. 

Οι δόσεις για την πληρωμή του προστίμου αυξάνονται από 48 σε 60. Ο υπόχρεος πληρώνει με ελαστικό τρόπο κάθε εξάμηνο τουλάχιστον το 5% του συνολικού προστίμου, ενώ διευκολύνονται με εκπτώσεις επί του εναπομείναντος ποσού όσοι πληρώσουν 30% του προστίμου εντός 6 μηνών. Παρέχονται, επίσης, εκπτώσεις για ανθρώπους με ειδικές ανάγκες, πολυτέκνους, τριτέκνους, παλλινοστούντες και μουσουλμάνους της μειονότητας. 

Οι πέντε κατηγορίες αυθαιρέτων με βάση το σχέδιο νόμου είναι: 

1. Αυθαίρετες κατασκευές που υφίστανται προ του έτους 1975 

2. Αυθαίρετες κατασκευές που υφίστανται προ του έτους 1983 

3. Αυθαίρετες μικρές παραβάσεις (ανεξαρτήτως αριθμού τους) 

4. Αυθαίρετες κατασκευές ή αλλαγές χρήσης με παραβίαση μέχρι 40% κάλυψης και δόμησης και μέχρι 20% ύψους (σε σύγκριση με την οικοδ. Άδεια) 

5. Αυθαίρετες κατασκευές ή αλλαγές χρήσης με παραβίαση μέχρι 40% κάλυψης και δόμησης και μέχρι 20% ύψους (σε σύγκριση με την οικοδ. Άδεια) εντός προκηπίου ή ακάλυπτου 

Όσοι ανήκουν στην πρώτη και στην τρίτη κατηγορία μπορούν μόνο με την πληρωμή του παραβόλου των 500 ευρώ να πετύχουν «οριστική εξαίρεση από κατεδάφιση» με την κατάθεση των απαραίτητων δικαιολογητικών (Αίτηση στο πληροφοριακό σύστημα, Υπεύθυνη Δήλωση, το Ε9, Τεχνική έκθεση Μηχανικού, Φωτογραφίες και αεροφωτογραφίες ή δημόσια έγγραφα χρόνου υλοποίησης). 

Τα  αυθαίρετα της δεύτερης κατηγορίας μπαίνουν σε καθεστώς οριστικής εξαίρεσης από κατεδάφιση αν πληρώσουν το παράβολο, αλλά και το σχετικό πρόστιμο με βάση τον γνωστό μαθηματικό τύπο.

Για τα αυθαίρετα προ του 1983 οι ιδιοκτήτες θα πληρώσουν το 15% του ειδικού προστίμου που προκύπτει από τον μαθηματικό τύπο νομιμοποίησης.

Για τα αυθαίρετα της 4ης κατηγορίας απαιτείται αίτηση στο πληροφοριακό σύστημα, Υπεύθυνη Δήλωση, το Ε9, Τεχνική έκθεση Μηχανικού(και για Η/Μ), Σχέδια, Δελτίο δομικής τρωτότητας και μελέτη στατικής επάρκειας όπου απαιτείται, Φωτογραφίες, και Αεροφωτογραφίες ή δημόσια έγγραφα χρόνου υλοποίησης.

Για την οριστική εξαίρεση από κατεδάφιση οι ιδιοκτήτες θα πληρώσουν, το παράβολο και το πρόστιμο με βάση τον ειδικό τύπο.

Για τα ακίνητα της περιόδου 1983 ? 2003, θα πληρώσουν το 80% του προστίμου που προκύπτει από τον ειδικό τύπο. Τα ίδια δικαιολογητικά πρέπει να καταθέσουν και οι ιδιοκτήτες των αυθαιρέτων που μπαίνουν στην 5η κατηγορία και τα οποία «τακτοποιούνται» για 30 χρόνια.

Και γι? αυτή την κατηγορία θα πληρώσουν το 80% του προστίμου αν το ακίνητο κατασκευάστηκε την περίοδο 1983 ? 2003.

Δεν υπάγονται στο νόμο τα ακίνητα που βρίσκονται:

1. Σε εγκεκριμένο κοινόχρηστο χώρο της πόλης. Εξαιρούνται οι περιπτώσεις όπου δεν έχει συντελεστεί η αναγκαστική απαλλοτρίωση. Δεν αίρεται το κύρος και η διαδικασία της απαλλοτρίωσης

2. Εντός παρόδιας στοάς

3. Εντός ζώνης διεθνών, εθνικών, επαρχιακών ή δημοτικών ή κοινοτικών οδών διάστασης ποσοστού 50% των οριζομένων από τη νομοθεσία περί μέτρων για την ασφάλεια υπεραστικής συγκοινωνίας.

4. Στον αιγιαλό. Εξαιρούνται οι περιπτώσεις εντός του παλαιού αιγιαλού εφόσον προϋφίστανται της σχετικής οριοθέτησης του παλαιού αιγιαλού. Δεν αίρεται το κύρος και η διαδικασία της απαλλοτρίωσης

5. Στη ζώνη παραλίας. Εξαιρούνται οι περιπτώσεις που σωρευτικά δεν έχει συντελεστεί η απαλλοτρίωση και οι αυθαίρετες κατασκευές ή χρήσεις προϋφίστανται της σχετικής οριοθέτησης της ζώνης. Δεν αίρεται το κύρος και η διαδικασία της απαλλοτρίωσης

6. Σε αρχαιολογικό χώρο Ζώνης Α

7. σε αρχαιολογικό χώρο εκτός Ζώνης Α καθώς και σε ιστορικό τόπο, ιστορικό διατηρητέο οικισμό και περιοχή ιδιαίτερου φυσικού κάλλους, μόνον αν απαγορευόταν η εκτέλεση κάθε οικοδομικής εργασίας κατά το χρόνο εκτέλεσης της αυθαίρετης κατασκευής ή εγκατάστασης της αυθαίρετης χρήσης

8. Αυθαίρετα που υπερβαίνουν το ύψος της κορυφογραμμής

9. Εκτός σχεδίου και εκτός ορίων οικισμού και εντός απόστασης 20 μέτρων από τον άξονα διέλευσης αγωγών μεταφοράς υψηλής τάσης ρεύματος άνω των 150 kw 10. Σε παραδοσιακό οικισμό, με εξαιρέσεις που προβλέπει ο νόμος.