Δεν μπορώ, όμως, να μην αναδεικνύω ό,τι μπορεί να βοηθήσει τον πολίτη να θωρακισθεί ενάντια στην φοβερή ψηφιακή λαίλαπα που καραδοκεί.
Στο περιοδικό που διανέμεται σήμερα, Κυριακή 17 Μαΐου 2026, με το Documento (HOTDOC.HISTORY), ο ενδιαφερόμενος αναγνώστης θα εντοπίσει χρυσές πληροφορίες και ευθύβολα σχόλια, που θα τον κάνουν να κατανοήσει γιατί όσοι εναντιώνονται στις ηλεκτρονικές ταυτότητες και τον Προσωπικό Αριθμό δεν είναι ψεκασμένοι, όπως τους χλευάζουν, αλλά έχουν ατενίσει το μέλλον μέσα από έναν καλύτερο (ευρυγώνιο) φακό.

Δυστυχώς, το περιοδικό αυτό αποσιωπά πλήρως τους κινδύνους που υποκρύπτονται στην χρήση του Προσωπικού Αριθμού.

Το κεντρικό ερώτημα που διαπνέει τα περισσότερα κείμενα αυτού του τεύχους είναι το εξής (βλ. το άρθρο της Βασιλικής Λάζου, στην σελ. 3):

Μπορεί η δημοκρατία να σταθεί όρθια σε μια εποχή όπου η ανθρώπινη εμπειρία μετατρέπεται σε πληροφορία και η πληροφορία σε εργαλείο εξουσίας;

Ο 21ος (απατ)αιώνας δεν μας απειλεί μόνο μέσω της μάστιγας των παραδοσιακών τεχνικών της μαζικής προπαγάνδας, τις οποίες εφαρμόζει διαχρονικά ο εχθρός του λαού, που δεν είναι άλλος από τις κυβερνήσεις και τα συστημικά-νεοταξίτικα κόμματα.

Μας απειλεί πρωτίστως η ψηφιακή κατασκοπεία που υλοποιεί με πανουργία ο πανίσχυρος κρατικός Λεβιάθαν, αξιοποιώντας τα λογισμικά παρακολούθησης που αναπτύσσουν και διαθέτουν στις κυβερνήσεις ιδιωτικές εταιρείες, όπως η Palantir του δήθεν αντιχριστοδιώκτη Πήτερ Τιλ (Peter Thiel).

Μέσω των λογισμικών αυτών, που αξιοποιούν την λειτουργία των αλγορίθμων, οι πολίτες μετατρέπονται σε εξατομικευμένους στόχους και παρακολουθούνται νυχθημερόν, προκειμένου να καταγράφονται οι (καταναλωτικές, κομματικές, ερωτικές κ.λπ.) προτιμήσεις τους και εν τέλει να αποκωδικοποιείται η σκέψη τους («ψυχογραφική στόχευση» είναι ο τεχνικός όρος), ούτως ώστε να επιχειρείται η αποτελεσματική χειραγώγησή τους.

Κατ' ουσίαν ζούμε έναν υβριδικό πόλεμο κατά του μυαλού μας:

Ψηφιακή προπαγάνδα, ψεύτικα βίντεο, λογαριασμοί στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης που αυτοματοποιημένα όχι απλώς διακινούν, αλλά και κατασκευάζουν απευθείας ψευδείς ειδήσεις και χειραγωγούν εκλογικές και άλλες συμπεριφορές είναι τα βασικά συστατικά στοιχεία αυτής της νέας μορφής διανοητικού πολέμου (βλ.. το άρθρο του Στ. Παναγιωτίδη στην σελ. 40).

Στην σελ. 58 ο Λάμπρος Φλιτούρης, αξιοποιώντας τις επισημάνσεις της Αμερικανίδας ψυχολόγου και φιλοσόφου Σοσάνας Ζούμποφ, η οποία εισήγαγε τον όρο «καπιταλισμός της επιτήρησης», θέτει τα εξής κρίσιμα ερωτήματα:

– Ποιος ελέγχει τα δεδομένα που παράγουμε καθημερινά;

– Με ποιους τρόπους χρησιμοποιούνται αυτά τα δεδομένα για να προβλέψουν ή και να κατευθύνουν τη συμπεριφορά μας;

– Τι σημαίνει ελευθερία σε ένα περιβάλλον όπου οι επιλογές μας διαμορφώνονται από αλγοριθμικά συστήματα, τα οποία γνωρίζουν περισσότερα για μας απ' ό,τι εμείς οι ίδιοι;

Ο Φλιτούρης μάς καλεί να συνειδητοποιήσουμε κάτι τρομακτικό:

Οι εταιρείες που κατασκευάζουν λογισμικά κατασκοπείας των πολιτών δεν θέλουν μόνο να προβλέπουν, αλλά και να μπορούν σταδιακά να τροποποιούν την συμπεριφορά μας: επιδιώκουν να γνωρίζουν τι θα κάνει ο χρήστης και κυρίως να διαμορφώνουν τις συνθήκες υπό τις οποίες αυτός θα επιλέξει να ενεργήσει. Έτσι, η πρόβλεψη γίνεται εργαλείο παρέμβασης και η γνώση μορφή εξουσίας!

Σε αυτό το πλαίσιο είθισται να γίνεται λόγος για την λεγόμενη «αρχιτεκτονική της επιλογής», που είναι συνδεδεμένη με τον δυσμετάφραστο όρο nudging (παρώθηση, σκούντημα). Πρόκειται για μια τεχνική διακριτικής (ανεπαίσθητης ή αόρατης) παρέμβασης στο περιβάλλον επιλογών, που κατευθύνει την συμπεριφορά μας, χωρίς τυπικά να καταργεί την ελευθερία επιλογής (Φλιτούρης, σελ. 62).

Μείζονος αξίας και βαρύτητος η ακόλουθη επισήμανση:

Το άτομο τυπικά εξακολουθεί να έχει την δυνατότητα επιλογής.

Στην πράξη, όμως, οι επιλογές αυτές διαμορφώνονται μέσα σε ένα περιβάλλον που έχει προσχεδιαστεί και οργανωθεί με βάση τις προηγούμενες συμπεριφορές του. 

Η ελευθερία δεν καταργείται άμεσα, αλλά περιορίζεται έμμεσα, καθώς το πεδίο των δυνατοτήτων στενεύει και προσανατολίζεται προς συγκεκριμένες κατευθύνσεις. 

Η επιτήρηση δεν λειτουργεί πλέον ως εξωτερικός καταναγκασμός, αλλά ως εσωτερικοποιημένος μηχανισμός καθοδήγησης (Φλιτούρης, σελ. 68).

Στο επίκεντρο της συζήτησης βρίσκεται το θεμελιώδες δίλημμα της ισορροπίας ανάμεσα στην αποτελεσματικότητα και την ελευθερία. Οι τεχνολογίες που επιτρέπουν την πρόβλεψη και την βελτιστοποίηση της συμπεριφοράς υπόσχονται μεγαλύτερη ευκολία, ταχύτητα και προσαρμοστικότητα, αλλά ταυτοχρόνως θέτουν σε κίνδυνο την αυτονομία και την ιδιωτικότητα (Φλιτούρης, σελ. 72).

Τώρα είμαστε, λοιπόν, σε θέση να καταλάβουμε πόσο μεγάλη παγίδα είναι το προπαγανδιστικό σλόγκαν που αναπαράγεται διαρκώς μέσω των πολιτικών και εμπορικών διαφημίσεων: «γρήγορα - εύκολα - σίγουρα».

Όποιος θα ήθελε να συνοψίσει το απειλητικό φαινόμενο που διαμορφώνεται για τον σημερινό τύπο πολίτη, θα μπορούσε να γράψει μονοπροτασιακά:

Ο ενεργός πολίτης έχει μεταλλαχθεί σε προβλέψιμο χρήστη!

Και το ζοφερό συμπέρασμα που πρέπει να κρατήσουμε στο μυαλό μας είναι ότι η νέα ασύμμετρη απειλή διαμορφώνεται στις μέρες μας ανάποδα σε σχέση με την ασύμμετρη απειλή που προπαγανδιζόταν στα τέλη του 20ού αιώνα:

Ασύμμετρη απειλή δεν είναι κάποιοι τρομοκράτες που επιτίθενται στα κράτη.

Ασύμμετρη απειλή είναι τα κράτη που έχουν γίνει τρομο-κράτη και, διά των κυβερνήσεών τους, επιτίθενται στους λαούς, ταυτοχρόνως δε, σε κάθε πολίτη ξεχωριστά!