Το πρώτο μέρος της δικογραφίας που έφτασε στη Βουλή άνοιξε τον δρόμο για μια σειρά αποκαλύψεων, όμως όλοι πλέον περιμένουν το δεύτερο — και ίσως πιο κρίσιμο — τμήμα.

Το ερώτημα που κυριαρχεί είναι απλό: γιατί η Λάουρα Κοβέσι δεν το έχει αποστείλει ακόμη;

Η καθυστέρηση δεν είναι τυχαία. Αντίθετα, φαίνεται να συνδέεται με ένα περίπλοκο πλέγμα θεσμικών περιορισμών, νομικών διλημμάτων και ευρωπαϊκών ισορροπιών που καθιστούν την υπόθεση πολύ πιο σύνθετη απ’ όσο φαίνεται.

1. Το άρθρο 86 και το θεσμικό αδιέξοδο

Το άρθρο 86 του Συντάγματος προβλέπει ότι η δίωξη πολιτικών προσώπων περνά υποχρεωτικά από τη Βουλή. Αυτό σημαίνει ότι, ακόμη κι αν η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία έχει ολοκληρώσει την έρευνά της, δεν μπορεί να προχωρήσει σε απευθείας δίωξη χωρίς να διαβιβάσει τη δικογραφία στο ελληνικό Κοινοβούλιο.

Η ίδια η Κοβέσι έχει δηλώσει δημόσια ότι το άρθρο 86 εμπόδισε την έρευνα τόσο για τα Τέμπη όσο και για τον ΟΠΕΚΕΠΕ. Αυτό δημιουργεί ένα θεσμικό παράδοξο: η EPPO έχει αρμοδιότητα να ερευνά απάτες εις βάρος του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού, αλλά η ελληνική συνταγματική διαδικασία μπορεί να καθυστερεί ή να μπλοκάρει την εξέλιξη της υπόθεσης.

2. Το ενδεχόμενο παράκαμψης της Βουλής

Το πιο ενδιαφέρον — και ίσως πιο εκρηκτικό — στοιχείο είναι ότι η EPPO εξετάζει το ενδεχόμενο να παρακάμψει τη Βουλή.

Ο λόγος είναι θεσμικά καθαρός:

το ενωσιακό δίκαιο υπερισχύει της εθνικής νομοθεσίας, ακόμη και του Συντάγματος, όταν αφορά αρμοδιότητες της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Το πρόσφατο δεδικασμένο του Συμβουλίου της Επικρατείας για τα ιδιωτικά πανεπιστήμια είναι χαρακτηριστικό. Το ΣτΕ έκρινε ότι η Ελλάδα δεσμεύεται από το ευρωπαϊκό δίκαιο ακόμη κι αν αυτό συγκρούεται με συνταγματικές διατάξεις.

Αν αυτό ισχύει για την ανώτατη εκπαίδευση, τότε ισχύει και για την ποινική δικαιοδοσία της EPPO.

Με άλλα λόγια, αν η Κοβέσι κρίνει ότι το άρθρο 86 παρεμποδίζει την απονομή δικαιοσύνης, μπορεί να στείλει απευθείας κατηγορητήρια στους φυσικούς δικαστές, χωρίς να προηγηθεί διαβίβαση στη Βουλή.

3. Η δικογραφία θεωρείται έτοιμη — αλλά όχι «ώριμη» για αποστολή

Πολλά ρεπορτάζ αναφέρουν ότι το υλικό του δεύτερου μέρους της δικογραφίας είναι ουσιαστικά ολοκληρωμένο.

Όμως η EPPO φαίνεται να σταθμίζει δύο δρόμους:

- την κλασική οδό, δηλαδή αποστολή στη Βουλή,

- ή την ευρωπαϊκή οδό, δηλαδή απευθείας δίωξη.

Η επιλογή αυτή δεν είναι απλή. Αν η EPPO παρακάμψει τη Βουλή, θα δημιουργήσει ένα θεσμικό προηγούμενο που θα αλλάξει οριστικά τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζονται τα αδικήματα πολιτικών προσώπων στην Ελλάδα.

4. Η πολιτική διάσταση της καθυστέρησης

Αν και η EPPO δεν λειτουργεί με πολιτικά κριτήρια, η πραγματικότητα είναι ότι η αποστολή μιας δικογραφίας που αφορά πολιτικά πρόσωπα προκαλεί αναταράξεις.

Η Κοβέσι φαίνεται να επιδιώκει να μην αφήσει περιθώρια αμφισβήτησης της διαδικασίας.

Η καθυστέρηση μπορεί να είναι στρατηγική: να διασφαλιστεί ότι η επιλογή της — όποια κι αν είναι — θα είναι νομικά ακλόνητη.

Τι θα συμβεί αν η Κοβέσι παρακάμψει το άρθρο 86

Το ενδεχόμενο αυτό δεν είναι θεωρητικό. Αντιθέτως, αποτελεί πραγματική πιθανότητα με βάση το ενωσιακό δίκαιο και τη νομολογία που έχει ήδη διαμορφωθεί.

1. Οι φυσικοί δικαστές θα αναλάβουν απευθείας την υπόθεση

Η υπόθεση θα εξελιχθεί όπως κάθε άλλη ποινική δικογραφία, χωρίς πολιτική διαμεσολάβηση και χωρίς τον κίνδυνο παραγραφής μέσω σύντομων προθεσμιών.

2. Θα δημιουργηθεί ιστορικό θεσμικό προηγούμενο

Για πρώτη φορά, ευρωπαϊκό όργανο θα εφαρμόσει στην πράξη την υπεροχή του ενωσιακού δικαίου έναντι συνταγματικής διάταξης που αφορά πολιτικά πρόσωπα.

3. Η Ελλάδα θα υποχρεωθεί να προσαρμοστεί

Η χώρα δεν έχει τη δυνατότητα να μπλοκάρει τη διαδικασία. Θα ανοίξει συζήτηση για την πρακτική εφαρμογή — ή ακόμη και την αναθεώρηση — του άρθρου 86.

4. Η πολιτική σκηνή θα δεχθεί ισχυρό σοκ

Η δημόσια συζήτηση θα μετατοπιστεί από το «αν θα πάει στη Βουλή» στο «ποιοι θα κληθούν από τους φυσικούς δικαστές».

5. Η διαδικασία θα επιταχυνθεί θεαματικά

Χωρίς κοινοβουλευτικές καθυστερήσεις, η υπόθεση θα εξελιχθεί με τον ρυθμό της ποινικής δικαιοσύνης.

Η καθυστέρηση της Κοβέσι δεν είναι αδράνεια. Είναι μια σταθμισμένη επιλογή μέσα σε ένα περίπλοκο θεσμικό τοπίο όπου συγκρούονται:

- το άρθρο 86,

- η υπεροχή του ευρωπαϊκού δικαίου,

- οι αρμοδιότητες της EPPO,

- και οι πολιτικές συνέπειες μιας δικογραφίας που αγγίζει κορυφαία πρόσωπα.

Όποια οδό κι αν επιλέξει η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία, η εξέλιξη θα είναι καθοριστική για το θεσμικό μέλλον της χώρας.

Γράφει ο Βάκης Τσιομπανίδης

Πρόεδρος του ΑΚΚΕΛ (Αγροτικού Κτηνοτροφικού Κόμματος Ελλάδας)