Το 90% των ελληνικών διαδικτυακών τόπων που πωλούν ηλεκτρονικά παιχνίδια, βιβλία, βίντεο και μουσική, τα οποία μπορούν να μεταφορτωθούν σε ηλεκτρονικό υπολογιστή ή σε κινητή ηλεκτρονική συσκευή, λειτουργούν καταχρηστικά απέναντι στους πελάτες τους.

Τα παραπάνω προκύπτουν από τα αποτελέσματα ελέγχου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σε επίπεδο Ε.Ε. Τα στοιχεία καταδεικνύουν ότι το 75% των συγκεκριμένων ηλεκτρονικών καταστημάτων δεν φαίνεται να πληροί τους κανόνες περί προστασίας των καταναλωτών. Αυτό είναι ακόμη πιο ανησυχητικό όταν τα προϊόντα απευθύνονται σε ευάλωτους καταναλωτές όπως τα παιδιά.
Οι χρήστες υποχρεούνται να περάσουν μέσα από τον λαβύρινθο των όρων της σύμβασης, να προσδιορίσουν το ποσό που θα πρέπει εντέλει να πληρώσουν, ενώ τα παιδιά δελεάζονται συχνά να αγοράσουν προϊόντα που σχετίζονται με υποτιθέμενα δωρεάν παιχνίδια. Σε περίπτωση προβλήματος, η πρόσβαση στην εξυπηρέτηση μετά την πώληση είναι συχνά δύσκολη, αφού δεν υπάρχει σχετική πληροφόρηση στους περισσότερους από το ένα τρίτο των ηλεκτρονικών διευθύνσεων.

Κανόνας η ασυνέπεια
Τα κύρια προβλήματα είναι:
- Οι καταχρηστικές ρήτρες: οι όροι της σύμβασης πρέπει να αναφέρονται με σαφήνεια και να μην είναι καταχρηστικοί. Συνολικά 230 δικτυακοί τόποι (το 69% όσων ερευνήθηκαν) περιείχαν ρήτρες που θεωρούνται καταχρηστικές. Ορισμένα χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι τα παρακάτω:
α) Ο έμπορος δεν έχει υποχρέωση αποζημίωσης σε περίπτωση που η τηλεφόρτωση (download) προξενήσει ζημία στον εξοπλισμό του καταναλωτή.
β) Οι καταναλωτές εμποδίζονται να ασκήσουν το δικαίωμά τους να προσφύγουν σε νομικά ή άλλα μέσα έννομης προστασίας, ή συναντούν δυσκολίες κατά την άσκησή του.
γ) Στερούνται του δικαιώματος να λάβουν ένα νέο προϊόν ή να αξιώσουν την επιστροφή του αντιτίμου, αν το τηλεφορτωθέν προϊόν δεν λειτουργεί.
- Το δικαίωμα υπαναχώρησης: λόγω της φύσης της τηλεφόρτωσης, ο καταναλωτής χάνει το δικαίωμα υπαναχώρησης από τη σύμβαση όταν η τηλεφόρτωση αρχίζει με τη συναίνεση του καταναλωτή (με άλλα λόγια, το τηλεφορτωθέν προϊόν δεν μπορεί να επιστραφεί). Οι έμποροι, ωστόσο, οφείλουν να πληροφορούν εν προκειμένω τους καταναλωτές πριν από την αγορά του προϊόντος. 141 δικτυακοί τόποι (το 42% των δικτυακών τόπων που ελέγχθηκαν) δεν παρείχαν αυτή την πληροφόρηση.
- Η απουσία πληροφόρησης σχετικά με την ταυτότητα και τη διεύθυνση του εμπόρου: οι έμποροι υποχρεούνται να αναγράφουν την ταυτότητά τους, τη γεωγραφική και τη διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου τους στον δικτυακό τόπο τους, ώστε οι καταναλωτές-πελάτες να μπορούν, εφόσον χρειαστεί, να επικοινωνήσουν μαζί τους. Αυτές τις βασικές πληροφορίες δεν ανέγραφαν 121 δικτυακοί τόποι (36%).
Η Επιτροπή ανέθεσε τη διενέργεια συμπληρωματικής μελέτης, με την οποία διαπιστώθηκαν τα ακόλουθα:
- Δεν υπάρχουν πληροφορίες σχετικά με γεωγραφικούς περιορισμούς: οι καταναλωτές ενδέχεται να μην είναι σε θέση να χρησιμοποιήσουν το τηλεφορτωνόμενο ψηφιακό περιεχόμενο σε χώρα διαφορετική από εκείνη του τόπου κατοικίας τους και θα πρέπει να ενημερώνονται από τους εμπόρους σχετικά με αυτό. Το 73% όλων των ελεγχθέντων δικτυακών τόπων δεν παρείχε καμία τέτοια πληροφόρηση. Όταν οι πληροφορίες παρέχονταν, συχνά περιλαμβάνονταν μόνο στους γενικούς όρους και προϋποθέσεις και, επομένως, ήταν δύσκολο να βρεθούν.
- Τα παιχνίδια που διαφημίζονται ως «δωρεάν» απαιτούν συχνά κάποια πληρωμή σε μεταγενέστερο στάδιο: σχεδόν 9 στους 10 δικτυακούς τόπους δεν ενημέρωναν εκ των προτέρων τους χρήστες σχετικά με τις προσθήκες ή τις αγορές πρόσθετων συνοδευτικών προγραμμάτων κατά τη διάρκεια της ενασχόλησής τους με τα βιντεοπαιχνίδια, οι οποίες απαιτούσαν κάποια πληρωμή. Μολονότι οι πληροφορίες αυτές περιλαμβάνονται συχνά στους όρους της σύμβασης, δεν υπάρχει καμία σαφής ένδειξη σχετικά με τις τιμές.

Συμβουλές για ασφαλείς online αγορές
Όταν ο καταναλωτής αγοράζει μέσω διαδικτύου, βρίσκεται σε μία παγκόσμια αγορά που μοιάζει με λαβύρινθο, καθώς οι αγορές μέσω διαδικτύου είναι ελκυστικές λόγω του ότι είναι εύκολες, χωρίς πολυκοσμία και χωρίς να υπάρχει ανάγκη να ταξιδέψει ή να περπατήσει. Επίσης, η ανωνυμία είναι αυτή που ελκύει αρκετούς, καθώς και η ποικιλία τιμών και προϊόντων που προσφέρονται.
Υπάρχουν όμως αμφιβολίες για την ασφάλεια και την τήρηση της ανωνυμίας. Ο καταναλωτής οφείλει να είναι πολύ καλά πληροφορημένος πριν να κάνει κλικ στο πλήκτρο «Pay Now» (Πληρώστε Τώρα), προκειμένου να προστατευθεί από κάθε είδους παγίδα.
- Ο καταναλωτής πρέπει να γνωρίζει με ποιον συναλλάσσεται. Όσο περισσότερα στοιχεία για επικοινωνία έχει το site τόσο πιο αξιόπιστη είναι η εταιρεία.
- Πρέπει να προσέξει εάν υπάρχουν επιπλέον έξοδα, όπως αποστολής, φόροι, δασμοί.
- Να ελέγξει εάν υπάρχουν τυχόν περιορισμοί ή απαγορεύσεις όσον αφορά την πώληση και να μελετήσει την πολιτική επιστροφών της εταιρείας.
- Να διαβάζει τι περιγράφει το site για τους τρόπους πληρωμής και για την ασφάλειά τους.
- Να εξακριβώσει τον χρόνο παράδοσης του προϊόντος από την ημέρα της παραγγελίας του.
- Ο καταναλωτής θα πρέπει να έχει τη δυνατότητα να εκτυπώσει ή να «σώσει» στον υπολογιστή του τη συναλλαγή που πραγματοποίησε.
- Να βεβαιώνεται ότι υπάρχουν εγγυήσεις που προστατεύουν τις πληροφορίες που στέλνει στο διαδίκτυο για την πληρωμή.
- Να ενημερώνεται για την πολιτική της εταιρείας όσον αφορά τα προσωπικά δεδομένα. Συγκεκριμένα, η εταιρεία πρέπει να αναφέρει ποιες προσωπικές πληροφορίες θα κρατήσει και πώς θα τις χρησιμοποιήσει.
- Ο καταναλωτής πρέπει να θυμάται ότι έχει τα ίδια δικαιώματα όταν αγοράζει μέσω διαδικτύου ή από ένα κατάστημα στην αγορά. Εάν αγοράσει κάτι το οποίο είναι ελαττωματικό ή δεν είναι ίδιο με την περιγραφή, ο έμπορος που του το πούλησε πρέπει να του λύσει το πρόβλημα.
- Σύμφωνα με τη νομοθεσία της Ε.Ε., ο καταναλωτής μπορεί να ακυρώσει μια υπηρεσία ή να επιστρέψει ένα προϊόν μέσα σε ένα ορισμένο χρονικό διάστημα (7 ημέρες).
- Εάν αποφασίσει να κάνει επιστροφή, θα πρέπει να πληρώσει ο ίδιος τα έξοδα αποστολής.
- Εάν το προϊόν κατά την παραλαβή είναι σπασμένο, ο καταναλωτής πρέπει να κάνει μια διαμαρτυρία αμέσως. Η εταιρεία είναι υποχρεωμένη να του λύσει το πρόβλημα. Εάν δεν το κάνει, τότε υποβάλλει διαμαρτυρία στην τοπική οργάνωση προστασίας καταναλωτών.
- Είναι πολύ δύσκολο ο καταναλωτής να αξιολογήσει μια επιχείρηση που βρίσκεται πολύ μακριά. Είναι πιο ασφαλές να χρησιμοποιεί sites που του έχουν συστήσει φίλοι και γνωστοί του.

«Επιδημία» παραβατικότητας των επιχειρήσεων
Σημαντική αύξηση της παραβατικής συμπεριφοράς των επιχειρήσεων διαπιστώθηκε το 2012 έναντι του 2011, καθώς από τα απολογιστικά στοιχεία της Υπηρεσίας Εποπτείας της Αγοράς προκύπτουν 1.506 διαπιστωμένες παραβάσεις πέρυσι έναντι 1.354 το 2011. Οι ποινικές διώξεις ήταν 42 το 2012 έναντι 30 το 2011, ενώ οι εκθέσεις ελέγχου για μη έκδοση αποδείξεων προς ΔΟΥ ήταν 260 έναντι 226.
Συγκεκριμένα, κατά το χρονικό διάστημα από 01/01/2012 έως 31/12/2012 διενεργήθηκαν έλεγχοι σε 6.219 επιχειρήσεις και επιβλήθηκαν 1.506 διοικητικά πρόστιμα, συνολικού ύψους 1.195.600 ευρώ.
Προτεραιότητα δόθηκε στα σημεία λιανικής πώλησης τροφίμων και ειδών πρώτης ανάγκης (σουπερμάρκετ, κρεοπωλεία, ιχθυοπωλεία, οπωροπωλεία, λαϊκές & δημοτικές αγορές) για θέματα παραπλάνησης του καταναλωτή, όπως διαφορετική χρέωση από την αναγραφόμενη τιμή, ελλιπή ή ψευδή ενημέρωση σχετικά με την προέλευση του πωλούμενου είδους, ελλιπή ή ψευδή ενημέρωση σχετικά με τον εάν το προϊόν που διατίθεται προς πώληση είναι φρέσκο ή κατεψυγμένο, ψευδείς ή παραπλανητικές προσφορές ή εκπτώσεις κτλ.
Κατά τους ελέγχους εντοπίστηκε ιδιαίτερα υψηλή παραβατικότητα στις λαϊκές αγορές όπου επιβλήθηκαν 739 πρόστιμα, συνολικής αξίας 254.600 ευρώ. Σημαντικός αριθμός παραβάσεων διαπιστώθηκε και στα σουπερμάρκετ όπου επιβλήθηκαν 196 πρόστιμα συνολικού ύψους 159.000 ευρώ.
Αξιοσημείωτο είναι και το γεγονός ότι σε 1.827 ελέγχους σε εμπορικά καταστήματα και πολυκαταστήματα, κυρίως στα είδη ένδυσης και υπόδησης, επεβλήθησαν 227 πρόστιμα συνολικού ύψους 412.500 ευρώ.
Παράλληλα, ελέγχθηκαν παραγωγικές μονάδες, εισαγωγικές και χονδρεμπορικές επιχειρήσεις για την ορθότητα της πληροφορίας που αναγράφουν στα τιμολόγια τους ή στις ετικέτες των προϊόντων σχετικά με την προέλευσή τους, το καθαρό βάρος ανά τεμάχιο κτλ.
Το 2012 -και με μεγαλύτερη ένταση στο 2ο εξάμηνο- τα κλιμάκια της Διεύθυνσης Ελέγχων, σε συνεργασία με τη δημοτική αστυνομία και την ΕΛΑΣ, επικεντρώθηκαν σε εστίες παρεμπορίου και συνέταξαν 358 πρωτόκολλα κατάσχεσης - καταστροφής από 32 το 2011. Επιπλέον, επεβλήθησαν 76 πρόστιμα συνολικής αξίας 55.500. Αξίζει να σημειωθεί ότι κατά τους ελέγχους στα ιδιωτικά εκπαιδευτήρια λόγω του παγώματος των τιμών των διδάκτρων και των υψηλών προστίμων κατά το 2011 δεν προέκυψαν νέες παραβάσεις.
Στο πλαίσιο της εθνικής προσπάθειας για την πάταξη της φοροδιαφυγής, τα ελεγκτικά κλιμάκια της Διεύθυνσης Ελέγχων, από τον Ιούνιο του 2011 ελέγχουν τους χώρους δράσης τους και την έκδοση αποδείξεων ταμειακών μηχανών. Κατά τους εν λόγω ελέγχους συνέταξαν 260 εκθέσεις, οι οποίες έχουν αποσταλεί στις αρμόδιες ΔΟΥ για την επιβολή των προβλεπόμενων κυρώσεων.

Του Κώστα Σιαμέλη

Μακεδονία