Η τελειομανία, η πεποίθηση δηλαδή ότι η τελειότητα μπορεί και πρέπει να επιτευχθεί σε ότι κι αν κάνουμε είναι ένα χαρακτηριστικό της προσωπικότητας κάποιων ανθρώπων που τα τελευταία χρόνια αυξάνεται όλο και περισσότερο.

 Οι ειδικοί θεωρούν ότι το γεγονός αυτό ίσως να έχει σχέση με τον τρόπο που μεγαλώνουν σήμερα τα παιδιά. Συχνά οι γονείς επιβεβαιώνουν το κοινωνικό τους status από την απόδοση των παιδιών ή θέλουν τα παιδιά τους να πετύχουν όσα δεν πέτυχαν εκείνοι. Ως αποτέλεσμα, τα παιδιά ίσως κάποιες φορές αισθάνονται ότι οι γονείς τα αγαπούν «υπό όρους». Αυτή η αγάπη υπό όρους δεν είναι απαραίτητο να εκδηλώνεται άμεσα . Μπορεί απλά να μεταδίδεται μέσα από το πώς είναι δομημένο το περιβάλλον της οικογένειας. Αν δηλαδή ο γονιός ενθουσιάζεται μόνο όταν το παιδί κατορθώνει κάτι ή δουλεύει σκληρά για κάτι και απογοητεύεται ή το επιπλήττει όταν δεν πετυχαίνει, τότε η συμπεριφορά αυτή εκλαμβάνεται ως κριτική για τα λάθη τους.

Τα σχολεία επίσης και οι χώροι εργασίας δίνουν ιδιαίτερη έμφαση στην απόδοση και την επιτυχία. Τα μέσα μαζικής ενημέρωσης παρουσιάζουν αψεγάδιαστες καταστάσεις ανθρώπων που είναι όμως προϊόν της φαντασίας, της διαφήμισης ή της βιομηχανίας κατασκευής ειδώλων.

Ποιά χαρακτηριστικά έχουν οι τελειομανείς άνθρωποι;

Ανησυχία γύρω από τα λάθη: Τείνουν να ερμηνεύουν τα λάθη σαν ισοδύναμα της αποτυχίας και πιστεύουν ότι η αποτυχία αυτή θα τους οδηγήσει στο να χάσουν το σεβασμό των άλλων.

Υψηλά προσωπικά standards. Οχι απλά  θέτουν  πολύ υψηλά standards αλλά θεωρούν αυτά πολύ σημαντικά για το πώς αξιολογούν τον εαυτό τους. Εάν δηλαδή αποτύχουν σε κάτι συγκεκριμένο, χρησιμοποιούν αυτή τη μεμονωμένη αποτυχία ως ένδειξη ότι δεν μπορούν να πετύχουν.

Μεγάλες Προσδοκίες. Τείνουν να πιστεύουν πως οι γονείς τους θέτουν πολύ υψηλούς στόχους για αυτούς και μπορεί επίσης να τους εκλαμβάνουν ως υπερβολικά κριτικούς.

Στόχος είναι η πρωτιά. Πιστεύουν οτι δεν υπάρχει νόημα να έρθεις δεύτερος και οτι αν  κάνεις κάτι θα πρέπει να το κάνεις τέλεια.

Πώς μπορεί η τελειομανία να επηρεάζει αρνητικά;

Χαμηλή αυτοεκτίμηση: Επειδή ο τελειομανής ποτέ δεν νιώθει ποτέ οτι έχει επιτύχει το επίπεδο επιτυχίας/απόδοσης που θα μπορούσε να έχει, μπορεί να παρουσιαστούν συναισθήματα του τύπου «είμαι μια αποτυχία», δεν είμαι αρκετά καλός.
Απαισιοδοξία. Εφόσον ο τελειομανής είναι πεπεισμένος ότι θα είναι εξαιρετικά δύσκολο να επιτύχει το ιδανικό επίπεδο επιτυχίας, απογοητεύεται εύκολα, γίνεται απαισιόδοξος σε σχέση με το μέλλον.
Κατάθλιψη. Νιώθοντας την ανάγκη να είναι πάντα τέλειος, αλλά αναγνωρίζοντας ότι αυτό ίσως είναι αδύνατο, οι τελειομανείς κινδυνεύουν να νιώσουν κατάθλιψη.
Ακαμψία. Έχοντας την ανάγκη να είναι όλα τέλεια, ο τελειομανής μπορεί να γίνει άκαμπτος στη συμπεριφορά και να χάσει το στοιχείο της παρορμητικότητας

Στατικότητα. Επειδή έχουν τόσο μεγάλο φόβο αποτυχίας, πολλές φορές δεν θα δοκιμάσουν καν να κάνουν κάτι και παραμένουν στατικοί, στην ίδια κατάσταση.

Φυσικά το να έχει κάποιος πολύ υψηλά στάνταρντ δεν σημαίνει ότι είναι τελειομανής. Οι περισσότεροι επιτυχημένοι άνθρωποι έχουν υψηλούς στόχους. Η διαφορά τους από τους τελειομανείς είναι ότι οι δεύτεροι ανησυχούν πολύ για τα λάθη που μπορεί να κάνουν. Αυτό οδηγεί σε μια αίσθηση αμφιβολίας για τις ικανότητες που μπορεί να έχει  κάποιος, σε μια υπερκριτικότητα και σε μια άκαμπτη προσκόλληση σε αυστηρά standards καλής απόδοσης σε κάθε περίπτωση. Φυσικά αυτή η υπερκριτικότητα προς τον εαυτό και η αίσθηση ότι η αποδοχή από τους άλλους εξαρτάται από πόσο καλή είναι η απόδοση τους, οδηγεί πολλές φορές σε ψυχοπαθολογία.

Η τελειομανία είναι υπονομευτική και με άλλους τρόπους. Αν ανησυχούμε ακατάπαυστα για λάθη που μπορεί να κάνουμε, αυτό μπορεί να υπονομεύει την απόδοση μας.  Μάλιστα έχει βρεθεί σε έρευνα που έγινε σε αθλητές ότι αν ανησυχούν υπερβολικά να πετύχουν την τέλεια επίδοση, αυτό επηρεάζει τελικά την επίδοση τους αρνητικά. Η υπερενασχόληση με τα λάθη οδηγεί στην αποτυχία.

Παιδιά που πιέζονται από τους γονείς να πετύχουν την τέλεια απόδοση, και επιβραβεύονται μόνο για τα κατορθώματά τους αντί για τον χαρακτήρα τους ως σύνολο, είναι πιο πιθανό να παρουσιάσουν κατάθλιψη ή άγχος σαν ενήλικες .

Το μεγαλύτερο πρόβλημα με την τελειομανία είναι ότι κρύβει το πραγματικό μυστικό της επιτυχίας στη ζωή. Η επιτυχία δεν εξαρτάται από το να κάνουμε τα πάντα σωστά αλλά το πώς χειριζόμαστε τα λάθη και τις αποτυχίες μας. Εκεί είναι που η δημιουργικότητα, το πάθος και η επιμονή μπαίνουν στο παιχνίδι. Δεν μπορούμε να κάνουμε τους άλλους δυνατούς πιέζοντας τους να είναι τέλειοι. Θα πρέπει , να τους επιτρέψουμε να ανακαλύψουν τι είναι αυτό που τους ενδιαφέρει και να αφήσουμε το πάθος τους να αναπτυχθεί.

Πώς μπορούμε να ισορροπήσουμε τον τελειομανή εαυτό μας;

Το πρώτο πράγμα που θα πρέπει να κάνουμε, είναι να αναγνωρίσουμε τις τελειομανείς μας πεποιθήσεις και να καταλάβουμε πώς μπορεί να μας επηρεάζουν.

Να εκτιμήσουμε τον εαυτό μας βαθύτερα. Να μιλάμε στον εαυτό μας όπως θα μιλούσαμε σε κάποιο που σεβόμαστε, με λογική και κατανόηση.

Το να θέλουμε να γινόμαστε ολοένα και καλύτεροι είναι κάτι υπέροχο. Η πεποίθηση όμως ότι θα πρέπει να κάνουμε τα πάντα τέλεια, μπορεί να επιφέρει όλες τις αρνητικές συνέπειες που προαναφέραμε. Ας μιλήσουμε λοιπόν ευγενικά και λογικά στον εαυτό μας και ας αφήσουμε κατά μέρος την ανάγκη για τελειότητα.

Ας συγχωρήσουμε τον εαυτό μας για τα λάθη και τις αποτυχίες μας.

Ας εξασκηθούμε στο να είμαστε ατελείς γιατί όσο πιο πολύ το κάνουμε , τόσο πιο άνετα θα αισθανόμαστε.

Ας έχουμε ρεαλιστικές προσδοκίες για την επίτευξη των στόχων μας.

Ας καταλάβουμε ότι η ανθρώπινη φύση χαρακτηρίζεται και από λάθη, αποτυχίες και ατέλειες. Είναι αποδεκτό να είμαστε άνθρωποι.